Dakop-dakop sa Kahayag ug Anino

Ang Pamalak ni Gratian Paul Tidor

Simplicité, ug dili simplesse*. Mao kini ang pulong nga angay ipahulagway sa Dakop-dakop sa Kahayag ug Anino, ang librobalak sa Mindanawon nga si Gratian Paul Tidor. Simplicité, usa ka pulong-Pranses nga ang buot-pasabot lumad nga kayano. Kini tungod kay ang mga balak nga iyang gipanglangkob dinhi walay lama sa pagpakaaron-ingon ug tiunay nga nagmagikan sa kasingkasing: daw hingpit nga pabuhagay sa emosyon, pagbati ug kasinatian. Hubo nga pamalak o naked poetry, matod pa sa bantogang magbabalak nga si Juan Ramón Jiménez. Apan ang kayano niini wala magpasabot nga ordinaryo o mabaw kini, hinunoa, ang kayano niini usa ka kahimanan aron masulod ang makuti nga sugpay sa matag balak nga nalakip niining maong koleksiyon kon asa atong makaplagan ang mga gagmayng kalibotan diin ang balakero nangaykay og balak sa basurahan sa asero; diin ang rosas mikuspaw sa kamot sa napakyas; diin ang bangko gilingkoran sa kahilom nga nagpangagho; diin ang pisi ang mitimbang sa gibug-aton sa gibati, ug daghang pang berso-liriko mahitungod sa sirko sa kinabuhi.

Yin Yang, usa ka pilosopiyang Insik mahitungod sa koneksiyon sa managkatugbang nga mga butang. Kining maong matang sa pilosopiya ang mahinungdanong unod sa pusod sa librobalak ni Gratian Paul Tidor. Kalipay ug Kasakit, Kahayag ug Kangitngit, Kagabhion ug Kabuntagon, Kinabuhi ug Kamatayon – kini ug uban pa nga mga katugbang ang atong mahimamat sa kada pakli nato sa panid. Sama niining balak nga giulohan og “Buang”:

perting dakoa sa imong ngisi

dihang nakit-an nimo ang buang

nga gahukas-hubo sa dalan.

perting dakoa sa ngisi sa buang

dihang nakit-an ka niyang

gahukas-hubo sa iyang kalibutan.

Dinhi atong nakita nga kon atong itandi ang managkatugbang motin-aw ug mokaylap gayod ang duha isip usa ka balanse nga puwersa. Ania pay laing ehemplo diin ang bakukang ug ang tiguwang daw managsama og gidanangatan sa tiaw sa kapalaran (ug kini nagpasabot sab og sikulo):

Sa umahan

Dinhi sa umahan ni lolo
nakakita ko’g bakukang
nga gakalingaw pagligid
sa nalingin nga tae sa kabaw.
Gitutokan nako ang bakukang,
ug sa kadugayan nahinumdom ko
ni Sisyphus ug ang dakong bato
nga wala’y hunong niyang giduso
pasaka ug panaog sa bungtod

ug gabalik-balik gihapon pagligid

hangtod sa akong hunahuna
kalit milugwa si lolo

nga nanigulang na tawon

og sunod sa iyang daro.

Ang Dakop-dakop sa Kahayag ug Anino gibahin og pito ka anib. Matag anib niini naghisgot og lain-lain nga hitabo (pagpangita sa musa, kawili o nostalgia, gugma, pag-inusara, ubp.), apan halos tanan tinahi ug hinablon gayod sa susamang tema.

III

Sa singkwentay-singko ka balak nga nahugpong dinhi, kasagaran niini mokumot gayod sa dughan. Ang pipila moduot sa kinahiladman sa kalag. Ug halos tanan dili mamahimong malimtan kon ugaling mopasok na kini sa suok sa atong alimpatakan.

Si Gratian Paul Tidor larino mopanday sa iyang estilo sa garay, ug kini iyang unang librobalak ang dakong pruweba niini.

CD Borden

Hunyo Dos Mil Dose

Dumaguete City